Invasieve muggen

Invasieve muggen - nieuwe muggen in Europa

Muggen zijn al duizenden jaren in Europa aanwezig, maar in de afgelopen decennia zijn er verschillende nieuwe invasieve muggen begonnen zich in de regio te verspreiden. Deze soorten komen oorspronkelijk uit andere delen van de wereld, maar hebben zich via internationale handel, transporten en het veranderde klimaat in Europa gevestigd.

Verschillende van deze muggen onderscheiden zich van de soorten die traditioneel in Noord-Europa voorkomen. Ze kunnen ander gedrag vertonen, andere leefomgevingen hebben en in sommige gevallen ook ziektes verspreiden die eerder niet in Europa voorkwamen.

In deze gids bespreken we:

• wat invasieve muggen zijn
• hoe ze zich verspreiden
• welke soorten het meest voorkomen in Europa
• welke risico’s ze kunnen inhouden
• hoe onderzoekers en autoriteiten ze monitoren

Wat is een invasieve mugsoort?

Een invasieve soort is een soort die wordt geïntroduceerd in een gebied waar deze oorspronkelijk niet voorkwam en zich vervolgens begint te verspreiden en populaties vormt.

Voor muggen betekent dit vaak dat de soort:

• via mensen naar nieuwe gebieden wordt vervoerd
• het klimaat in het nieuwe gebied kan doorstaan
• geschikte plaatsen vindt om eieren te leggen
• zich lokaal begint voort te planten

Veel invasieve muggen behoren tot het geslacht Aedes, dat ook meerdere soorten omvat die bekend zijn omdat ze virussen tussen mensen kunnen verspreiden.

Dat betekent niet dat alle invasieve muggen ziekten verspreiden, maar sommige soorten hebben het biologische vermogen om dat onder de juiste omstandigheden te doen.

Hoe verspreiden invasieve muggen zich?

De verspreiding van invasieve muggen gebeurt vrijwel altijd door menselijke activiteit. Muggen kunnen lange afstanden afleggen via verschillende vervoersmiddelen en goederen.

De meest voorkomende verspreidingswegen zijn:

Internationale handel

Eieren van sommige mugsoorten kunnen lang overleven in droge omgevingen. Dit maakt dat ze vervoerd kunnen worden in bijvoorbeeld:

• autobanden
• containers
• plantentransporten
• bamboe of sierplanten

Wanneer de eieren vervolgens in contact komen met water, kunnen ze uitkomen.

Transport en reizen

Muggen kunnen ook meereizen in:

• vrachtwagens
• schepen
• vliegtuigen
• toeristische reizen

Dit zorgt ervoor dat soorten snel tussen verschillende landen kunnen worden verplaatst.

Klimaatverandering

Een warmer klimaat zorgt ervoor dat sommige soorten betere overlevingskansen krijgen in Europa.

Temperatuur, neerslag en langere zomers kunnen omstandigheden creëren waarin nieuwe soorten zich verder naar het noorden kunnen vestigen dan voorheen.

Welke risico’s kunnen invasieve muggen veroorzaken?

De meeste invasieve muggen veroorzaken vooral meer irritatie en meer muggenbeten.

Maar sommige soorten kunnen ook medische betekenis hebben omdat ze als vectoren kunnen fungeren, dat wil zeggen als dragers van virussen.

De risico’s hangen af van verschillende factoren:

• of het virus in het gebied aanwezig is
• hoeveel muggen er zijn
• hoe vaak mensen worden gestoken

In Europa zijn er op bepaalde momenten lokale uitbraken geweest van ziekten zoals dengue en chikungunya in gebieden waar de tijgermug zich heeft gevestigd.

De kans op grote ziekte-uitbraken in Noord-Europa is momenteel zeer laag.

Dit komt onder andere door:

• het klimaat
• beperkte vestiging van relevante mugsoorten
• effectieve surveillancesystemen

Wetenschappers volgen de ontwikkelingen echter nauwlettend omdat klimaat en wereldhandel de situatie in de loop van de tijd kunnen veranderen.

Veelvoorkomende invasieve muggen in Europa

Verschillende soorten hebben zich in de afgelopen decennia in Europa gevestigd. De bekendste zijn:

• Aziatische tijgermug (Aedes albopictus)
• gelekoortsmug (Aedes aegypti)
• Japanse struikmug (Aedes japonicus)
• Koreaanse struikmug (Aedes koreicus)

Een andere mug die verschilt van de gewone bosmug is de zogenaamde metro-mug, vaak de London Underground mug (Culex pipiens f. molestus) genoemd. Deze wordt niet als invasieve soort beschouwd, maar is toch interessant omdat hij geen kou verdraagt en zich heeft aangepast om in stedelijke omgevingen te leven.

Samenvatting

Invasieve mugsoorten zijn muggen die zich via menselijke activiteit naar nieuwe delen van de wereld hebben verspreid. Verschillende van deze soorten hebben zich in de afgelopen decennia in Europa gevestigd.

De bekendste is de Aziatische tijgermug (Aedes albopictus), maar ook soorten als de Japanse struikmug (Aedes japonicus) en de Koreaanse struikmug (Aedes koreicus) komen in de regio voor.

Hoewel sommige soorten virussen kunnen verspreiden, blijft het risico op grote ziekte-uitbraken in Noord-Europa laag. Tegelijkertijd volgen wetenschappers de ontwikkelingen nauwgezet omdat klimaatverandering en wereldhandel de verspreiding in de toekomst kunnen beïnvloeden.

Door monitoring, onderzoek en preventieve maatregelen is het mogelijk deze nieuwe muggen beter te begrijpen en te beheersen.

Referenties: 

• Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding
• Universiteit Uppsala
• Artfaktabank
• Mosquito Alert
• iNaturalist